Δευτέρα, 3 Οκτωβρίου 2016

Ιδιωτικοποιούνται γονείς και κηδεμόνες

Ιδιωτικοποιούνται γονείς και κηδεμόνες.
Ο εφιαλτικός αφορισμός του Σαραμάγκου γίνεται πραγματικότητα

Ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα και ο ουρανός,
ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό και ο αέρας,
ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο Νόμος,
ας ιδιωτικοποιηθεί και το περαστικό σύννεφο,
ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο,
ειδικά στην περίπτωση που γίνεται τη μέρα και με τα μάτια ανοιχτά.
Και σαν κορωνίδα όλων των ιδιωτικοποιήσεων,
ιδιωτικοποιήστε τα κράτη,
παραδώστε επιτέλους την εκμετάλλευση υμών των ιδίων
σε εταιρίες του ιδιωτικού τομέα με διεθνή διαγωνισμό.
Διότι εκεί ακριβώς βρίσκεται η σωτηρία του κόσμου...
Και μιας και μπήκατε στον κόπο,
ιδιωτικοποιήστε στο φινάλε
ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΥΤΑΝΑ ΤΗ ΜΑΝΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΓΕΝΝΗΣΕ.

Ζοζέ Σαραμάγκου (1922-2010) Πορτογάλος συγγραφέας, βραβείο Νόμπελ 1998.




Η τελευταία αποστροφή του παραπάνω αφορισμού γίνεται πραγματικότητα. Δεν είναι κάποιο δυστοπικό σενάριο φαντασίας. Πώς όμως μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί μια μάνα; Στην Ελλάδα του μνημονίου και της χρεοκρατίας πρόκειται να αντικατασταθούν οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων από ιδιωτικές εταιρίες, ΕΠΕ, αστικές μη κερδοσκοπικές κλπ.
Η ιδέα για τους “Γονείς ΑΕ” έρχεται ως εξής: Στα διάφορα σχολεία, μέσω του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων, προσλαμβάνεται κόσμος για παράλληλες ασχολίες των παιδιών, όπως αθλοπαιδείες, μουσική, θέατρο, χορό. Με τον τρόπο αυτό, τα παιδιά των ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ, που δεν έχουν την ευκαιρία μέσα από τις δημόσιες δομές να εκπαιδευτούν και να γεμίσουν το χρόνο τους ωφέλιμα και σε ένα λογικό κόστος, μπορούσαν να πηγαίνουν σε ώρες εκτός σχολείου (π.χ Σαββατοκύριακα ή απογεύματα) στο σχολείο τους.
Ο χρόνος των παιδιών γεμίζει ωφέλιμα, οι γονείς αφήνουν ήσυχοι τα παιδιά τους σε δημιουργικές απασχολήσεις, κάποιοι άνθρωποι προσλαμβάνονται και αμείβονται με αμοιβές που είναι ανεκτές για τους γονείς και δεν είναι εξευτελιστικές (αν και αυτό είναι λίγο σχετικό) για τους δασκάλους. Win win situation για όλους! Πέραν όλων των άλλων, ο θεσμός αυτός με την δημιουργική απασχόληση με πρωτοβουλία του συλλόγου γονέων, παρέχει και επεκτείνει την πολυπόθητη ΠΑΙΔΕΙΑ στον τόπο μας. Μικρή παρένθεση- προσωπική άποψη: Υπάρχει παιδεία στον τόπο μας. Δεν είναι αυτό που μας λείπει, άλλα πράγματα μας λείπουν. Η καραμέλα “δεν έχουμε παιδεία” είναι λίγο παραπλανητική, και κλείνει η παρένθεση.
Ο θεσμός αυτός λοιπόν, ο οποίος δεν είναι βεβαίως υποχρεωτικός και γίνεται καθαρά με προσωπική μέριμνα των γονέων, βαίνει προς εξαφάνιση. Το νέο σχέδιο, βάση προγραμματισμού που έρχεται από τους Δήμους, δηλαδή από την περιφέρεια, δηλαδή από την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι το εξής: Η δημιουργική απασχόληση θα απαγορευτεί να γίνεται μέσω συλλόγου γονέων και θα γίνεται από ΕΤΑΙΡΙΕΣ. Οι σύλλογοι δηλαδή δεν θα μπορούν να προσλάβουν π.χ μια δασκάλα για θεατρικό παιχνίδι ή έναν δάσκαλο για δημοτικούς χορούς. Αυτό θα γίνεται πλέον μέσω ιδιωτικών εταιριών, κανονικά μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που τίποτα όμως δεν εμποδίζει έμμεσα να ανήκουν σε 2-3 μεγάλες ΑΕ που θα διαφεντεύουν τον χώρο της δημιουργικής απασχόλησης.
Για να εξηγηθούμε: Η δημιουργική απασχόληση γίνεται ιδιωτικά ούτως ή άλλως και αμείβεται με χρήμα. Μπορεί να γίνει σε ιδιωτικά σχολεία, σε ωδεία και παρόμοιες σχολές, μπορεί να γίνει μέσω Δήμων (όπου πάλι πληρώνονται κάποια δίδακτρα, έστω χαμηλά, στον Δήμο) και γίνεται και στα δημόσια σχολεία, μέσω του συλλόγου γονέων, με τη σύμφωνη γνώμη της σχολικής δ/σης, με έγκριση από το τοπικό γραφείο εκπαίδευσης και της δημοτικής αρχής. Ο Δήμος (και ο Σόιμπλε) λοιπόν, μυρίστηκαν τη δουλειά και σκέφτηκαν ότι έτσι χάνονται λεφτά, τα οποία διαφορετικά θα πήγαιναν στο δημοτικό ταμείο, δηλαδή υπέρ της περιφέρειας, (δηλαδή υπέρ Σόιμπλε και τρόικας-κουαρτέτου και λοιπών κλαπατσίμπανων). Υπάρχει δηλαδή ανταγωνισμός ανάμεσα στις δραστηριότητες που γίνονται εντός των σχολείων και σε αυτές που παρέχει ο Δήμος. Ακόμη όμως και με τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς, ο ανταγωνισμός ενθαρρύνεται, δεν καταργείται με δικτατορικό νόμο.
Δρομολογείται λοιπόν (δεν έχει επιβληθεί ακόμη, αν και προβλέπεται βάση μνημονίου) η ανάθεση της δημιουργικής απασχόλησης σε εταιρίες. Αλήθεια, αν γίνει μέσα από εταιρίες η διαδικασία (αντί του συλλόγου γονέων) είναι όλα εντάξει; Εκεί τα διαφυγόντα κέρδη δεν πειράζουν το δήμο;
Αυτό λοιπόν που θα γίνει θα είναι το εξής καταπληκτικό: Οι σύλλογοι θα συνεχίσουν να υπάρχουν, αλλά δεν θα έχουν καμία δικαιοδοσία, και είτε θα φτιάξουν μόνοι τους κοινοφελείς εταιρίες, είτε (πράγμα που θα είναι και το “πιο βολικό”) θα κάνουν απευθείας ανάθεση σε ήδη υπάρχουσες εταιρίες δημιουργικής απασχολήσης. Στους παροικούντες εν τη Ιερουσαλήμ είναι γνωστό από χρόνια ότι η “αγορά” σε αυτό τον χώρο είναι εξαιρετικά ολιγοπωλιακή. Υπάρχουν πολλές ατομικές επιχειρήσεις φυσικά, δάσκαλοι που τηρούν βιβλία ως ελεύθεροι επαγγελματίες, τους οποίους βεβαίως ξεσκίζει η εφορία, και από την άλλη υπάρχουν ελάχιστες, στα 5 δάκτυλα μετρημένες, μεγάλες εταιρίες, οι οποίες θα παρέχουν σε εξευτελιστικό κόστος “υπηρεσίες δημιουργικής απασχόλησης”. Οι εταιρίες αυτές προσλαμβάνουν νέους και νέες με ευτελιστικά μεροκάματα, τα οποία ωστόσο τα δέχονται, ένεκα η ανάγκη, αλλά και η δίψα τους να “φτιάξουν βιογραφικό”, με εκβιασμούς του τύπου “δες τι γίνεται γύρω σου”, “take it or leave it”. Όσο για τους παλαιότερους επαγγελματίες που δεν θέλουν να μπουν στον ντορβά, απλώς μένουν άνεργοι μέχρι να βγάλει ο ήλιος κέρατα. Το καινούργιο όμως σε αυτή την υπόθεση είναι ότι με τον τρόπο αυτό, ουσιαστικά ιδιωτικοποιούνται οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων (ή (ξε)-πωλούν τις αρμοδιότητές τους). 
Η δημιουργία εταιριών από τους συλλόγους γονέων ή η απευθείας ανάθεση των αρμοδιοτήτων τους σε εταιρίες δεν συνιστά μόνο μια νεοφιλελεύθερη οικονομική στροφή. Συνιστά επίσης μια ηθική ΔΙΑΣΤΡΟΦΗ και ισοδυναμεί με το κατά Σαραμάγκου ιδιωτικοποιήστε και την πουτάνα τη μάνα που σας γέννησε”.
Ο σύλλογος γονέων και κηδεμόνων δεν ήταν πάντοτε κάποιος προοδευτικός θεσμός. Παρόλα αυτά αποτελούσε ένα τελευταίο οχυρό παιδείας και πολιτισμού, χάρις στις συλλογικές προσπάθειες των γονέων και των αντίστοιχων δασκάλων, μέσα από τη δημιουργική απασχόληση. Πολλές φορές, γονείς, αλλά και δάσκαλοι, έβαζαν βαθιά το χέρι στην τσέπη, με συγκινητική αυτοθυσία, χωρίς έξωθεν ενίσχυση, για να λάβουν τα παιδιά, οι νέες γενιές παιδεία, να κάνουν χορό, θέατρο, μουσική, αθλήματα.
Πολλά χρόνια πριν την κρίση, τα δημόσια σχολεία είχαν απαξιωθεί όσο δεν παίρνει. Δεν ήταν in να πηγαίνεις σε δημόσιο σχολείο. Τα δημόσια ήταν βρώμικα, παλαιωμένα, παρατημένα. Ερχόταν και η ξενοφοβία από κοντά, και το γλυκό έδενε...
-Είμαι υπέρ των δημόσιων σχολείων, αλλά το πάω σε ιδιωτικό γιατί...
στο ιδιωτικό έχει εργαστήρια
στο ιδιωτικό έχει καλούς δασκάλους (από πού προκύπτει αυτό;;;)
στο ιδιωτικό δεν έχει ξένους (και μετά απορείτε πώς προέκυψε το αυγό του φιδιού)
το ιδιωτικό είναι καλύτερο!
Και άλλες μπουρδολογίες...

Κι όμως! Σε πείσμα των καιρών, μέσα από τον συλλογικό αγώνα των γονέων, στήθηκαν εντός των δημοσίων σχολείων, σκηνές και μικρά εργαστήρια που δεν είχαν τίποτα να ζηλέψουν από τα πανάκριβα ιδιωτικά. Αρκετοί δάσκαλοι έδιναν πραγματικά την ψυχή τους, σαν απλοί ήρωες της καθημερινότητας, οργανώνοντας παραστάσεις και γιορτές, παρέχοντας υψηλής ποιότητας παιδεία, μια προσφορά που δεν έχει εκτιμηθεί δεόντως στον τόπο μας. 
Τώρα ήρθε η ώρα να χτυπήσει το κουδούνι, να τελειώνουμε και με αυτούς τους “Γαλάτες”, να εξαφανίσουμε και αυτό το “χωριό του Αστερίξ”. Τώρα ήρθε η ώρα της ιδιωτικοποίησης γονέων και κηδεμόνων, ήρθε η ώρα για την εταιρία “ΓΟΝΕΙΣ ΑΕ” ή “Παίζω και Μαθαίνω- ΕΠΕ”. Το επόμενο βήμα θα είναι, οι “πετυχημένες” ΑΕ να εισαχθούν και στο χρηματιστήριο (!) ώστε αύριο οι γονείς που θα θέλουν να στείλουν το παιδί τους σε κάποιο σχολείο να βλέπουν την τιμή της μετοχής της “ΓΟΝΕΙΣ ΑΕ” και να αποφασίζουν ανάλογα: Ποια εταιρία γονέων σημείωσε την μεγαλύτερη απόδοση; Ποια ήταν στο limit up; Ποια πρέπει να αποφεύγεται μιας και ήταν στο limit down; Μήπως να “επενδύσουμε” σε κάποια μακροπρόθεσμη απόδοση ή θέλουμε γρήγορα αποτελέσματα; α! Και μην ξεχνάμε να προσελκύσουμε και κεφάλαια από το εξωτερικό! ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙ!!!
Από την άλλη όμως, ίσως και να είναι καλύτερα, γιατί αν τελικά μπήκαν κάποιοι στον κόπο να ιδιωτικοποιήσουν ακόμη και τις μανάδες και τους πατεράδες, τότε μάλλον δεν τους μένει πια τίποτα άλλο. Ίσως αυτό να είναι η αρχή του τέλους...

ΕΜΠΕΔΗΣΗ


Εξομολογήσεις (Le confessioni)

Το ανέκδοτο ενός τραπεζίτη:
Ένας μεγάλος και πολύ πλούσιος τραπεζίτης πρόκειται να κάνει μεταμόσχευση καρδιάς. 
Ο γιατρός του προτείνει την καρδιά ενός 5χρονου παιδιού. 
ο τραπεζίτης δεν θέλει γιατί είναι πολύ μικρό. 
Ο γιατρός του προτείνει την καρδιά ενός 40χρονου κερδοσκόπου, κατόχου hedge fund. 
Ο τραπεζίτης δεν θέλει, γιατί αυτός ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΡΔΙΑ!
Ύστερα ο γιατρός του προτείνει διστακτικά την καρδιά ενός 70χρονου τραπεζίτη. 
Ο τραπεζίτης δέχεται. Ο γιατρός απορεί. Ο τραπεζίτης του λέει: μην ανησυχείτε γιατρέ, αυτή θα πάρω, διότι δεν έχει δουλέψει ποτέ!


Τελικά έχει καρδιά ένας τραπεζίτης; Μπορεί να νιώθει τύψεις κάποιος που διαφεντεύει το διεθνές νομισματικό ταμείο και ασκεί τεράστια επιρροή σε όλο τον κόσμο; ή μήπως τελικά είναι πάντα ένα ρεμάλι, ένας αχρείος και σαν αχρείος πεθαίνει;


Στην ταινία εξομολογήσεις παρακολουθούμε την επικείμενη σύνοδο G8 και του επικεφαλής του ΔΝΤ, κεκλεισμένων των θυρών, στο θέρετρο Heiligendamm στη Γερμανία. Ας σημειωθεί ότι η τοποθεσία υπάρχει, είναι στη Βόρεια Γερμανία, στο Μεκλεμβούργο, αλλά έχει έντονο συμβολισμό, καθώς το όνομα σημαίνει ιερό (άγιο) φράγμα. Καθόλου τυχαίο επίσης, το ότι η κρίσιμη σύνοδος λαμβάνει χώρα στη Γερμανία. Ο επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντανιέλ Ροσέ (θυμίζει λίγο Τρισέ) έχει ένα σχέδιο εξόδου από την κρίση, το οποίο έχει προτείνει προς επικύρωση στους ηγέτες των G8. Είναι όμως στα αλήθεια ένα σχέδιο εξόδου από την κρίση ή μήπως είναι κάποιο σχέδιο που θα κινητοποιήσει την αγορά, αλλά θα εξαθλιώσει εκατομμύρια απλούς ανθρώπους;
Ο Ροσέ, εκτός από τους ηγέτες έχει προσκαλέσει επίσης μια διάσημη και πολύ πλούσια συγγραφέα, έναν διάσημο και πλούσιο επικεφαλής πολλών ΜΚΟ και έναν αινιγματικό μοναχό, τον Ρομπέρτο Σαλούς, του τάγματος των Καρθουσιανών (Certosini), ένα τάγμα πολύ ερμητικό και μοναχικό, το οποίο έχει ελάχιστους μοναχούς πια. Ο Σαλούς (του οποίου το όνομα στα λατινικά σημαίνει λύτρωση) είναι ένας πράος, μειλίχιος άνθρωπος, ο οποίος εκτός από μοναχός, γράφει και βιβλία. Χωρίς να το γνωρίζει ο ίδιος, ο Ροσέ (αλλά όπως αποδεικνύεται και πολλοί άλλοι στη σύνοδο) διαβάζουν τα βιβλία του.
Η σύνοδος διοργανώνεται μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Μετά την άφιξη όλων στο ξενοδοχείο το βράδυ παρατίθεται επίσημο δείπνο. Επικρατεί μια χαλαρή ατμόσφαιρα, όπου ο "cool" τύπος των ΜΚΟ, Βίντσλ παίρνει την κιθάρα του, τραγουδούν και όλα μοιάζουν όμορφα και αγγελικά πλασμένα.Τον Βιντσλ με τις πολλές ΜΚΟ και το "ανθρωπιστικό ενδιαφέρον", αλλά και την συγγραφέα Κλερ Σεθ, έχουν καλέσει στη σύνοδο για να προσδώσουν σε αυτή το απαραίτητο "όμορφο περιτύλιγμα", ένα άρωμα ανθρωπιάς, στάχτη στα μάτια δηλαδή. Θα ήταν σα να καλούσαν ας πούμε τον Ρ. Μπράνσον και τη Ρόουλινγκ, πρόσωπα τα οποία θα τραβήξουν το ενδιαφέρον του κοινού, ώστε να ξεχάσει τις πραγματικές, κρίσιμες συμφωνίες που γίνονται, σχεδόν με όρους μαφίας. 
Παραμένει ωστόσο ερωτηματικό η πρόσκληση στον μοναχό. Ο Ροσέ, αργά τη νύχτα τον καλεί στο δωμάτιό του. Ο λόγος; Θέλει να τον εξομολογήσει! Το περιεχόμενο της εξομολόγησης είναι βεβαίως απόρηττο, όμως ευτυχώς εμείς οι θεατές έχουμε την ευκαιρία να το μάθουμε, σιγά σιγά, με την εξέλιξη της ταινίας. Πολύ έξυπνο σκηνοθετικά αυτό. Η ταινία προχωρά και μόνο στο τέλος της μαθαίνουμε πλήρως τι είπαν μεταξύ τους ο τραπεζίτης και ο μοναχός. 
Άραγε νιώθουν και οι τραπεζίτες τύψεις; Θα είναι ειλικρινής η εξομολόγηση ή θα έχει αστερίσκους; θα υπάρξει μεταμέλεια και συγχώρεση; 
Την άλλη μέρα το πρωί, ο Ροσέ βρίσκεται νεκρός στο δωμάτιό του, σκεπασμένος με μια σακούλα που του έκοψε την ανάσα. Φόνος ή αυτοκτονία; Μόνο ο μοναχός ξέρει την αλήθεια, τον οποίο μάλιστα κατηγορούν ως ύποπτο για τον φόνο. Τους ηγέτες των G8 λούζει κρύος ιδρώτας...Τι είναι προτιμότερο για τις αγορές; ο φόνος ή η αυτοκτονία;
Η εξομολόγηση του τραπεζίτη Ροσέ δεν είναι η μόνη, καθώς και άλλοι, ηθελημένα ή όχι εξομολογούνται στον μοναχό, μεταξύ των οποίων και ο Ιταλός πρωθυπουργός, που αρχικά δεν επιθυμεί κάτι τέτοιο, και δεν δείχνει να έχει μεταφυσικές αγωνίες. Με τον έναν ή άλλο τρόπο αποκαλύπτονται σταδιακά οι λυκοσυμμαχίες εντός του γκρουπ των ισχυρών, αλλά και οι εσωτερικές συγκρούσεις των ηγετών του κόσμου, καθώς και οι ανθρώπινες αδυναμίες τους. Όλοι πιέζουν τον μοναχό να τους αποκαλύψει τι γνωρίζει, και να χειριστούν την κατάσταση αναλόγως. Πέρα από την εξομολόγηση υπάρχει και μια μυστηριώδης εξίσωση, την οποία ο Ροσέ γράφει στην αρχή της ταινίας. Ο μοναχός πριν πάρει το χρίσμα ήταν μαθηματικός. Τι σημαίνει άραγε η εξίσωση; Ποιο νόημα έχει για τις αγορές, αλλά και τις κοινωνίες; Η συνέχεια επί της οθόνης.
Η ταινία στηρίζεται στο έξυπνο και ευρηματικό σενάριο του Ρομπέρτο Αντό, ο οποίος κάνει και την αριστοτεχνική σκηνοθεσία. Οι ατάκες έχουν τόσο μεστό νόημα, που αν ήταν σε βιβλίο θα τις υπογραμμίζαμε με μαρκαδόρο. Το ίδιο το όνομα της ταινίας παραπέμπει στις εξομολογήσεις του Αγίου Αυγουστίνου, έργο μνημειώδες για την εκκλησία, αλλά και την δυτική σκέψη. Την παράσταση σίγουρα κλέβει ο εκπληκτικός Τόνι Σερβίλλο στο ρόλο του μοναχού, ο οποίος ακροβατεί με θαυμαστό τρόπο ανάμεσα σε μια λεπτή ειρωνεία, αλλά και μια ιερή πραότητα και σοφία. Πολύ καλός και ο Ντανιέλ Ωτέιγ, στο ρόλο του δαιμόνιου τραπεζίτη. Οι υπόλοιποι έχουν είσονα ρόλο, αλλά είναι προσεκτικά διαλεγμένοι. Χαριτωμένη η παρουσία του πάμπλουτου ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου, ο οποίος πάσχει από Αλτσχάιμερ. Η εξαίρετη φωτογραφία είναι του Μαουρίτσιο Καλβέσι, ενώ ο αγαπημένος μας Νίκολα Πιοβάνι έχει γράψει την μουσική.

Σαν υστερόγραφο, κάτι για την Ελλάδα της κρίσης: ο μοναδικός ίσως φίλος του τραπεζίτη Ροσέ θεωρεί τους Έλληνες έναν λαό αποτυχημένο, για να λάβει την αποστομωτική απάντηση από το μοναχό, να μην κρίνει την αποτυχία με μοναδικό κριτήριο το οικονομικό. 

Συνιστάται ανεπιφύλακτα!

Οι εξομολογήσεις προβλήθηκαν στο φεστιβάλ κινηματογράφου "νύχτες πρεμιέρας" το Σάββατο 1η Οκτωβρίου στον Δαναό

Πέμπτη, 28 Ιουλίου 2016

Money Monster (το παιχνίδι του χρήματος)

Η καινούργια ταινία της Τζόντι Φόστερ με θέμα τον κόσμο του χρήματος, των κερδοσκόπων και των θυμάτων τους. Είναι μια καλογυρισμένη ταινία, αποδεικνύοντας ότι η Φόστερ “το 'χει”, όχι μόνο μπροστά από τις κάμερες, αλλά και πίσω από αυτές, με πολύ καλή επιλογή ηθοποιών, ιδιαίτερα του πρωταγωνιστικού διδύμου Κλούνεϊ-Ρόμπερτς.





Ο Λη Γκέιτς (Τζωρτζ Κλούνεϊ) είναι ένας “γκουρού” των χρηματαγορών, o τηλεπαρουσιαστής της εκπομπής “Money Monster”, που δείχνει και υποδείχνει πώς και πού πρέπει να τοποθετήσει κάποιος τα χρήματά του ώστε να μεγιστοποιήσει τα κέρδη του. Η Πάττυ Φεν (Τζούλια Ρόμπερτς) είναι η σκηνοθέτης της εκπομπής, η οποία κάθε άλλο παρά απολαμβάνει τη συνεργασία με τον Γκέιτς, καθώς αυτός συνεχώς αυτοσχεδιάζει, δεν ακολουθεί τις οδηγίες της και την εκνευρίζει. Παρακολουθούμε λοιπόν μια συνηθισμένη μέρα που έχουν εκπομπή, όπου η Πάττυ θέλει πλέον μετά από αυτό να φύγει.
Η εκπομπή εστιάζει στην κατακόρυφη, μυστηριώδη πτώση της μετοχής της IBIS Clear capitals, η οποία σημείωσε απώλειες της τάξης των 800 εκ. $! Ο CEO της εταιρίας, και βασικός της μέτοχος Γουωλτ Κάμπυ (Ντόμινικ Γουέστ) είναι εξαφανισμένος, δεν απαντά στο κινητό του και φέρεται να βρίσκεται στο ιδιωτικό του τζετ, στον αέρα, επιστρέφοντας (;) από Γενεύη. Στην εκπομπή είναι καλεσμένη η υπεύθυνη επικοινωνίας της εταιρίας, η Ντάιαν Λέστερ (Κατριόνα Μπάλφε). Η επίσημη εκδοχή της εταιρίας έως τώρα, είναι ότι ένα “κόλημμα” σε κάποιον αλγόριθμο, ένα προγραμματιστικό λάθος, προκάλεσε την κατάρρευση της μετοχής. Προφανώς όμως από αυτή την κατάρρευση υπήρξαν θύματα απλών μικρομετόχων που έχασαν τις αποταμιεύσεις τους.
Ένας από αυτούς είναι και ο Κύλη Μπάντγουελ (Τζακ Ο'Ντόνελ), ο οποίος έχασε 60.000 $ από την πτώση της μετοχής. Ο Κύλη μπαίνει στο στούντιο ως “ντελιβεράς”, κρατώντας κάποια δέματα, κανείς δεν υποπτεύεται τίποτα, εισβάλλει στο πλατώ με ένα πιστόλι, και ξαφνικά η συνηθισμένη εκπομπή γίνεται εφιάλτης! Με την απειλή του όπλου επιβάλλει στον Λη να φορέσει ένα γιλέκο ζωσμένο με εκρηκτικά, τον διακόπτη του οποίου κρατά ο απελπισμένος Κύλη. Πανικός επικρατεί στο στούντιο, ενώ η εκπομπή συνεχίζει να μεταδίδεται ζωντανά, και όλος ο κόσμος παρακολουθεί έκπληκτος.
Ο Λη στην αρχή είναι πανικόβλητος, έπειτα αντιμετωπίζει τον Κύλη με υπεροψία, καθώς 60.000 $ δεν του φαίνονται για σοβαρό ποσό (!) και του υπόσχεται να τον αποζημιώσει. Ο Κύλη όμως δεν ενδιαφέρεται για κάτι τέτοιο. Ψάχνει για απαντήσεις, και μαζί με αυτόν όλοι μας ψάχνουμε για απαντήσεις. Όχι μόνο για την μετοχή της IBIS και τον μυστηριώδη κύριο Κάμπυ, αλλά για όλο το σύστημα, το τερατώδες σύστημα του χρήματος και των αγορών, το money monster, όπως λέγεται η εκπομπή.
Μέσα λοιπόν από την εξέλιξη της ταινίας, γινόμαστε πραγματικά σοφότεροι, καθώς ήδη από το ξεκίνημα, μας λέγει ότι τα χρήματά μας που κάποτε αντιστοιχούσαν σε μπάρες χρυσού, μέσα σε θησαυροφυλάκια, σήμερα είναι bits, ψηφιακά σήματα, τα οποία κυκλοφορούν με τρομακτική ταχύτητα μέσα από οπτικές ίνες. Βλέπουμε έναν γκουρού των αγορών, να είναι στην πραγματικότητα ένα ακόμη “παπαγαλάκι”. Παρακολουθούμε πώς μπορούν να συνδέονται ένας χάκερ από την Ισλανδία, ένας συνδικαλιστής από τη Νότια Αφρική, ένας προγραμματιστής από την Κορέα και τελικά το αφεντικό της IBIS, στον απίθανο κόσμο της παγκοσμιοποίησης, της πληροφορίας και των αγορών.
Ταξιδεύουμε στο βάθος του κόσμου και του υποκόσμου του κεφαλαίου, αναζητώντας απαντήσεις γύρω από το περίφημο “κόλλημα του αλγόριθμου”, και άλλες τέτοιες κενές έννοιες που προβάλλονται συχνά ως εξηγήσεις, αλλά δεν εξηγούν τίποτα στην πραγματικότητα, ενώ βλέπουμε πώς μέσα από μια τέτοια κατάρρευση μετοχής, κάποιοι καταστρέφονται και κάποιοι κερδίζουν.
Το σενάριο έχει πολλές ανατροπές, και πάνω που φαίνεται να ξεκαθαρίζει το τοπίο, έρχονται και πάλι τα πάνω κάτω. Ωστόσο θα μπορούσε να είναι μια πέρα για πέρα αληθινή ιστορία. Μικρές σκηνοθετικές πινελιές και λεπτομέρειες, όπως εκείνη με το επιτραπέζιο ποδοσφαιράκι στο τέλος κάνουν τη ματιά της Φόστερ να ξεχωρίζει. Στα χαριτωμένα του έργου, ο ρόλος του Ρον Σπένσερ (Κρίστοφερ Ντέναμ), παραγωγού του στούντιο, ο οποίος ξεκινά την εκπομπή με πολύ κέφι και όρεξη για σεξ με τη γραμματέα του, αλλά καταλήγει να πετάγεται κυριολεκτικά με το σώβρακο, και να τρέχει σαν τρελός, σε σκηνές απείρου κάλλους.
Η ταινία πέρασε από σαράντα κύματα μέχρι να βγει στις αίθουσες, καθώς είχε προγραμματιστεί να γυριστεί στις αρχές του 2013. Τα γυρίσματα στο στούντιο Κάουφμαν της Αστόρια ξεκίνησαν 1η Μαρτίου του 2015, ενώ τα εξωτερικά γυρίσματα στην Wall Street διήρκεσαν 15 μέρες, τον Απρίλη του 15, αλλά μερικές σκηνές ξαναγυρίστηκαν μέσα στις αρχές του 16. Τελικά η πρεμιέρα έγινε 12 Μαΐου στο φεστιβάλ των Καννών.
Ταινίες όπως αυτή ή το big short συμβάλλουν στο ξύπνημα του μέσου Αμερικανού και όχι μόνο, και δείχνουν ότι οι αγορές είναι αρκετά δυσνόητες και συνάμα αρκετά απλές. Ο Κλούνεϊ συμμετείχε και στην παραγωγή της ταινίας, με την εταιρία του (Smokehouse pictures). Η διανομή γίνεται μέσω του ποιοτικού κλάδου της SONY-Columbia pictures, της tristar, με χαμηλό σχετικά προϋπολογισμό για χόλυγουντ (27 εκ$), τα οποία ήδη έχει ξεπεράσει κατά πολύ (91 εκ $ εισπράξεις).
Η σκηνοθεσία (όπως αναφέρθηκε ήδη) είναι της Τζόντι Φόστερ. Το σενάριο υπογράφουν οι Αλ ντι Φιόρε, Τζιμ Κουφ, Τζέιμι Λίντεν. Το εξαιρετικό μοντάζ είναι από τον βραβευμένο Ματ Τζηζ.




Πέμπτη, 17 Μαρτίου 2016

Ο θάνατος του American dream

Το αμερικανικό όνειρο είναι η ελπίδα ότι ο απλός, ο ταπεινός, ακόμη και ο πιο φτωχός, με σκληρή εργασία μπορεί να τα καταφέρει.














Τι να καταφέρει;

Ένα καλό σπίτι, ένα καλό αυτοκίνητο, ένα λίγο πολύ σταθερό εισόδημα που να του εξασφαλίζει -όχι πλούτη και μεγαλεία- αλλά μια σχετικά καλή και άνετη ζωή.

Αυτό είναι το μοντέλο στο οποίο βασίστηκε η αμερικανική κοινωνία. Υπάρχουν πολλές ιστορίες επιτυχίας (success stories), ανθρώπων που ξεκίνησαν χωρίς πολλές προϋποθέσεις, ακόμη και φτωχοί, αλλά σιγά σιγά τα κατάφεραν. Σιγά σιγά με το ξεπέρασμα των κοινωνικών ανισοτήτων, στην Αμερική έγινε πραγματικότητα αυτό το όνειρο για πλήθος ανθρώπων, για μετανάστες από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, για ανθρώπους που υπό άλλες συνθήκες ποτέ δεν θα τα κατάφερναν να έχουν ένα κάποιο επίπεδο ζωής, για μαύρους (Αφροαμερικανούς), Κινέζους, Μεξικάνους και λοιπούς Λατίνους, Έλληνες, Ιρλανδούς, Ιταλούς και πάσης φύσεως ανθρώπους ανεξαρτήτως χρώματος, φυλής, θρησκείας. Σήμερα, το αμερικανικό όνειρο είναι πια νεκρό!
Πώς έγινε αυτό; ποιος το σκότωσε; τι υπάρχει στη θέση του; τι έχει γίνει τέλος πάντων; Ποιος ευθύνεται για αυτό το έγκλημα (γιατί για έγκλημα πρόκειται);
Κι αν είναι έγκλημα πρέπει να βρεθεί:
  • το πτώμα,
  • το φονικό όπλο,
  • η αιτία θανάτου (cause of death)
  • και βεβαίως ο δολοφόνος και το κίνητρό του.
Με δυο λόγια πάντως, το αμερικανικό όνειρο πέθανε επειδή δεν απέδωσε πολλά κέρδη. Σήμερα έχουν βρεθεί τρόποι για ακόμη μεγαλύτερο κέρδος. Το καινούργιο στοιχείο είναι ο ρόλος του κράτους, ο οποίος είναι κομβικός. Το κράτος πρέπει να χρωστάει! Τα χρέη μετακυλίονται στους πολίτες μέσω των φόρων. Οι επενδύσεις θα στρέφονται σε βιομηχανίες που μπορούν να χρηματοδοτούνται από το κράτος ήτοι: ΟΠΛΑ, ΦΑΡΜΑΚΑ και συστήματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης.
Αυτά για όσους βαριούνται να διαβάζουν πολλές σελίδες. Για τους υπόλοιπους ακολουθεί μια ανάλυση για το θάνατο του αμερικανικού ονείρου και του μοντέλου που το έχει υποκαταστήσει. Πριν όμως από την “εγκληματολογική” σπουδή, καλό είναι να βρεθούν και να μαθευτούν κάποια πράγματα για το “θύμα”, για το περίφημο american dream.


Το θύμα: ένα σπιτάκι, ένα αυτοκίνητο κι εγώ..
Το american dream είναι η ελπίδα για μια καλύτερη ζωή, ταυτισμένη ΠΑΝΤΑ με κάποια υλικά αγαθά, όπου το σπίτι και το αυτοκίνητο είναι κατεξοχήν σύμβολα αυτής της ζωής. Το αμερικανικό όνειρο δεν ευδοκίμησε μόνο στην Αμερική. Και στην Ελλάδα, ένα καλό σπίτι, ενδεχομένως κι ένα εξοχικό, ένα αυτοκίνητο και ένας λίγο πολύ σταθερός μισθός ήταν η ελληνική εκδοχή. Πρέπει να επισημανθεί πάντως, ότι το american dream, με εξαίρεση την Ελλάδα, ποτέ δεν ήταν european dream. Τουναντίον, οι Ευρωπαίοι ποτέ δεν είχαν ένα ιδιαίτερο δέσιμο -τουλάχιστον στις μεγάλες πόλεις- με τη γη και την ιδιοκτησία ενός σπιτιού. Φημίζονται για τα χαμηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης. Ακόμη και η έκρηξη στην αγορά real estate που έχει παρατηρηθεί κατά καιρούς στην Ευρώπη αφορά κυρίως εμπορικά ακίνητα και όχι σπίτια. Όσο για το αυτοκίνητο, οι Ευρωπαίοι έχουν μεν αυτοκίνητο, προτιμούν ωστόσο τις μετακινήσεις με τα μέσα μαζικής μετακίνησης, όπως μετρό, τραμ, λεωφορεία.
Στην Ευρώπη είθισται να μένουν στο νοίκι, ακόμη και όταν έχουν χρήματα για να αγοράσουν ένα σπίτι. Αντιθέτως στην Ελλάδα και στην Αμερική η συνήθεια είναι η αγορά προσωπικής κατοικίας. Γενικά και εμείς και οι Αμερικανοί έχουμε μια ιδιαίτερη αγάπη με τα σπίτια, με την οικοδομή και αποτελεί (ή μάλλον αποτελούσε) ισχυρό πυλώνα της οικονομίας. Ο Έλληνας (αλλά και ο Αμερικανός) θα αγοράσει σπίτι για τον εαυτό του και αν του είναι δυνατό θα αγοράσει και για τα παιδιά του. Αυτό ήταν μέρος της κουλτούρας μας και της οικονομικής μας νοοτροπίας. Και προσοχή! Αυτό γινόταν ακόμη και με τεράστιες στερήσεις!
Ο Ευρωπαίος δεν είχε σαν όνειρο καλά και σώνει να μαζεύει οικονομίες μιας ζωής για να αγοράσει ένα διαμέρισμα ή ένα σπίτι. Σε ότι αφορά τα παιδιά του, όχι μόνο δεν τους αγοράζει σπίτι, αλλά με το που ενηλικιώνονται φεύγουν. Αν υπάρχει κάποιο περίσσευμα, από τους κόπους μιας ζωής, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι αυτό θα γίνει σπίτι ή αυτοκίνητο. Πιο πιθανό είναι ότι θα κατατεθεί στην τράπεζα για τις δύσκολες ώρες.
Γενικά το αμερικανικό όνειρο έχει συνδεθεί με ένα καταναλωτικό τρόπο ζωής και μάλιστα υπερκαταναλωτικό. Δεν ήταν ένα “άγιο” όνειρο, ούτε κάτι ιδανικό. Βασίστηκε στην ηγεμονία των ΗΠΑ σε παγκόσμιο επίπεδο και σε ένα λίγο- πολύ κεϋνσιανό, οικονομικό μοντέλο. Στηρίχτηκε δηλαδή στο να υπάρχει ΖΗΤΗΣΗ στην αγορά και καταναλωτές με ικανοποιητικούς μισθούς που να αγοράζουν. Οι ικανοποιητικοί αυτοί μισθοί αφενός δίνονταν σαν πριμ όταν η παραγωγικότητα ανέβαινε, αφετέρου μπορούσαν να καλύψουν την ανάγκη για αυξημένη ζήτηση. Δίνοντας την έμφαση στη ζήτηση, αυτομάτως οδηγείται ένα σύστημα στην διαρκή κατανάλωση και κατόπιν στην υπερκατανάλωση, μέχρι που κάποια στιγμή θα έρθει ο κορεσμός.
Και βεβαίως ο κορεσμός ήρθε! Γέμισε μια ολόκληρη κοινωνία με σπίτια, αυτοκίνητα, τηλεοράσεις, ψυγεία, υπολογιστές, κινητά, χίλια δύο καταναλωτικά αγαθά και την ίδια στιγμή ένας άλλος κόσμος βρισκόταν χωρίς σπίτι, χωρίς ούτε καν ένα πιάτο φαΐ. Κάτι δεν πάει καλά εδώ, έτσι δεν είναι; Βεβαίως η λύση σε αυτό δεν είναι να γίνουμε όλοι άστεγοι και πένητες. Κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφή, θα ήταν Μεσαίωνας! Κι όμως τελικά αυτό ακριβώς έγινε!

Το σώμα του εγκλήματος
Το αμερικανικό όνειρο πέθανε! Το σώμα του εγκλήματος είναι οι εκατομμύρια άστεγοι και άνεργοι σε Ελλάδα και σε Αμερική. Είναι επίσης τα απούλητα στοκ σε εμπορεύματα που μένουν στα ράφια μαγαζιών, αποθηκών και εργοστασίων. Είναι ολόκληρες βιομηχανίες που κλείνουν, που βάζουν λουκέτο. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι “its the capitalism stupid!” και θα ήταν σε μεγάλο βαθμό σωστός, ωστόσο:
Αν το american dream (που υπήρξε και ελληνικό όνειρο) ήταν ένα μοντέλο, το european dream ήταν ένα άλλο. Καπιταλιστικά και τα δυο, χωρίς αμφιβολία! Άστεγοι, άνεργοι υπάρχουν και στις δύο μεριές του ατλαντικού. Ποια είναι η διαφορά; Η διαφορά έγκειται στο ότι η Ευρώπη και η οικονομική νοοτροπία των Ευρωπαίων έδειξαν το δρόμο για το μέλλον. Ποιος είναι αυτός;
Είναι αυτό που ο Βέμπερ ονομάζει “προτεσταντική ηθική”, είναι το ακριβές πνεύμα του καπιταλισμού, είναι ο πιο “καπιταλιστικός” και πιο σκληρός, και συνάμα πιο αντιπαραγωγικός και καταστροφικός καπιταλισμός. Το εναλλακτικό λοιπόν μοντέλο στο αμερικανικό όνειρο είναι ένα μοντέλο εγκράτειας (απέναντι στην υπερκατανάλωση), ένα μοντέλο αποταμίευσης (απέναντι στο ξόδεμα), ένα μοντέλο αντι-κατανάλωσης. Θα μου πείτε: και πού το κακό σε αυτό; Μη βιάζεστε...Το μοντέλο αυτό λίγο πολύ ενυπήρχε στις περισσότερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Δεν υπήρχε στην Αμερική, ούτε και στις εποχές επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού, του Μίλτον Φρίντμαν και των παιδιών του Σικάγο. Είναι σημαντικό να τονιστεί αυτό!

Beyond the neoliberalsim (πέρα από το νεοφιλελευθερισμό)
Αρκετοί αναλυτές και επικριτές του καπιταλισμού νομίζουν ότι ο παλιός, κεϋνσιανός, “καλός” καπιταλισμός, έχει αντικατασταθεί σήμερα με έναν ακραίο νεοφιλελευθερισμό. Λάθος! Αυτό πιθανώς συνέβη ήδη τη δεκαετία του 90. Σήμερα έχουμε πάει ένα βήμα παραπέρα. Ο ακραίος νεοφιλελευθερισμός εξακολουθεί να υπάρχει και θα υπάρχει για ένα μεταβατικό στάδιο, όπου όμως το επόμενο βήμα είναι άλλο, κάτι πέρα από τον Φρίντμαν και τη σχολή του Σικάγο.
Το σημείο κλειδί είναι ο ρόλος του κράτους, που στον Κέυνς είναι ζωτικός. Ο νεοφιλελευθερισμός αντιθέτως εξυμνεί την ιδιωτική πρωτοβουλία και ει δυνατόν μηδενίζει εντελώς το κράτος ή τουλάχιστον έτσι λέει. Αυτό όμως που ζούμε ήδη σήμερα και εξαπλώνεται σαν πανώλη είναι κάτι διαφορετικό.
Χρησιμοποιεί την παλιά “προτεσταντική” ηθική της εγκράτειας και της αποταμίευσης, την ευρωπαϊκή νοοτροπία (σε αντίθεση με την αμερικανική) και επιπλέον τοποθετεί σε σημείο κλειδί για την οικονομία, το ΚΡΑΤΟΣ. Το ΚΡΑΤΟΣ γίνεται αυτό που απεικονίζει ο Αισχύλος στον Προμηθέα Δεσμώτη: Ένας βίαιος και χυδαίος καταπιεστής. Γίνεται
  • ΚΡΑΤΟΣ- ΦΟΡΟΕΙΣΠΡΑΚΤΟΡΑΣ,
  • ΚΡΑΤΟΣ- ΣΤΡΑΤΟΣ,
  • ΚΡΑΤΟΣ -ΣΕΡΙΦΗΣ
  • και ΚΡΑΤΟΣ – ΣΑΝΑΤΟΡΙΟ
και εξηγούμαι:
Ο καπιταλισμός στηρίζεται στο κέρδος, έτσι δεν είναι; Ωραία! Τον παλιό, καλό καιρό, το κέρδος έβγαινε με την κατανάλωση. Αυτό ήταν το american dream. Αφού όμως αυτό οδηγεί στον κορεσμό και σε αδιέξοδα, χρειάζεται ένας άλλος τρόπος για να βγαίνει κέρδος. Πώς όμως, αφού ο καταναλωτής είναι ο απλός εργαζόμενος; Μα από το κράτος! Τα διάφορα κοράκια και γεράκια, αντί να επενδύουν στη βιομηχανία και γενικά στην παραγωγή προκειμένου να βγάλουν κέρδος, πάνε σε πολύ πιο κερδοφόρα μονοπάτια. Αντί να δανείσουν επιχειρήσεις προκειμένου αυτές να κάνουν στη συνέχεια επενδύσεις και να στηρίξουν την παραγωγή και τους μισθούς, δανείζουν ολόκληρα κράτη! Ο σκοπός δεν είναι φυσικά η αποπληρωμή των χρεών, αλλά η μετακύλισή τους στους πολίτες. ΠΡΟΣΟΧΗ! Όχι απλά στους εργαζόμενους, αλλά σε όλους τους φορολογούμενους, εργαζόμενους και ανέργους!
Τα χρέη φτιάχνονται για τα κράτη ώστε να συντηρείται ένας αέναος κύκλος χρέους. Η αποπληρωμή του χρέους πέφτει στις πλάτες των φορολογούμενων. Βεβαίως το χρέος αυξάνει διαρκώς και με τόκο. Το ίδιο κάνουν και οι φόροι! Στη συνέχεια έρχονται εννοείται περικοπές μισθών, συντάξεων και απολύσεις. Ο κύκλος συνεχίζεται. Η ευρωπαϊκή, προτεσταντική ηθική έρχεται ως απολογητής σε αυτό, διότι, αφού χρωστάμε πρέπει να πληρώσουμε! Που πάνε όμως τα λεφτά; που πάνε οι φόροι που πληρώνει ο φορολογούμενος; πάνε για κατασκευή σχολείων; για νοσοκομεία; για δημόσια έργα; για επενδύσεις; ΟΧΙ! Πάνε στους διεθνείς κερδοσκόπους και στους υπαλλήλους τους, στο σύγχρονο σερίφη του Νότιγχαμ και στα τσιράκια του.
Αυτό είναι μια μόνο πτυχή του νέου οικονομικού μοντέλου. Από κει και πέρα επενδύσεις γίνονται και είναι και απαραίτητες, μόνο που δεν γίνονται στα παλιά καταναλωτικά σύμβολα, σε σπίτια και αυτοκίνητα, σε ψυγεία, τηλεοράσεις, κινητά κλπ. Οι επενδύσεις πλέον γίνονται στην πολεμική βιομηχανία και στα συστήματα παρακολούθησης. Τραβηγμένο; Καθόλου! Το σημείο κλειδί είναι είπαμε το κράτος. Σίγουρος πελάτης! Όχι όπως ο κάθε ένας απλός καταναλωτής. Σίγουρη επένδυση και σίγουρα λεφτά. Στο κάτω κάτω αν δεν έχει λεφτά να πληρώσει, δανείζεται, και τα χρέη τα επωμίζονται οι πολίτες με τους φόρους, όπως αναλύθηκε προηγουμένως.
Η στροφή των επενδύσεων στην αμυντική βιομηχανία και στα συστήματα παρακολούθησης εκτός από βιβλικό πλούτο δίνει και και τεράστια εξουσία σε αυτούς που έχουν τον έλεγχο, οπότε “με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια”. Δεν είναι λοιπόν απολύτως αληθές ότι δεν υπάρχουν επενδύσεις στη βιομηχανία. Απλώς δίνεται έμφαση σε συγκεκριμένους τομείς αυτής. Έτσι χτίζεται ένα ΚΡΑΤΟΣ-ΣΤΡΑΤΟΣ κι ένα ΚΡΑΤΟΣ-ΣΕΡΙΦΗΣ, το οποίο βεβαίως στηρίζεται σε ένα κράτος- φοροεισπράκτορα.
Για να υπάρχει μια σχετική ηρεμία στον κόσμο χρειάζεται βεβαίως και ένας μπαμπούλας που να δικαιολογεί μια ισχυρή πολεμική μηχανή και ένα σύστημα παγκόσμιου ηλεκτρονικού φακελώματος. Τέτοιοι μπαμπούλες είναι η τρομοκρατία, οι διάφοροι ταλιμπάν και ισλαμοφασίστες, οι οποίοι ενεργούν ως προβοκάτορες για να δικαιολογήσουν τον φόβο και την επιβολή ελέγχου. Οι τακτικές, παλιές και δοκιμασμένες από τους Ναζί.

Ρίξε στο γυαλί φαρμάκι
Ένας άλλος τομέας στρατηγικού ενδιαφέροντος είναι ο τομέας της φαρμακοβιομηχανίας. Τον παλιό, “καλό” καιρό, οι βιομηχανίες φαρμάκων προσπαθούσαν να βρουν θεραπείες. Υπήρχαν πολλές ασθένειες για να καταπολεμηθούν, έτσι άξιζε να επενδύσει κάποιος στις θεραπείες. Από ένα σημείο και πέρα όμως (περίπου από το 1970 και μετά) διαπιστώθηκε ότι μπορεί να βγαίνει κέρδος πολύ πιο απλά: δεν χρειαζόταν πλέον θεραπεία, αλλά συντήρηση και μάλιστα με κρατική επιχορήγηση! Κι έτσι το κράτος μετατρέπεται σε σανατόριο.
Για πιο λόγο να βρεθεί θεραπεία για τον καρκίνο, όταν μπορείς να παρασκευάζεις φάρμακα τα οποία στην καλύτερη περίπτωση απλώς συντηρούν τη ζωή και στη χειρότερη σκοτώνουν τον ασθενή; Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόοδος στην ιατρική όλα αυτά τα χρόνια. Η πρόοδος όμως αυτή δεν έγκειται τόσο στη φαρμακοβιομηχανία και στην παρασκευή πιο αποτελεσματικών φαρμάκων, αλλά στα ιατρικά μηχανήματα, στη διάγνωση και στο χειρουργείο, σε τομείς δηλαδή που δεν έχουν άμεση σχέση με τη φαρμακοβιομηχανία.
Πόσο απροετοίμαστη φαίνεται αλήθεια η υπερσύγχρονη επιστήμη μας και ιατρική, όταν βρεθεί αντιμέτωπη με έναν καινούργιο ή έναν μεταλλαγμένο ιό! Πόσο φτωχή μοιάζει όταν βρίσκεται απέναντι στον ιό των πουλερικών ή στον έμπολα. Ποια είναι η αποτελεσματικότητα νέων σκευασμάτων απέναντι σε νέες ασθένειες; μηδαμινή και αμφίβολη. Πόσο συχνά συμβαίνει αυτό; Σχεδόν κάθε 2 χρόνια! Παρόλα αυτά δίνονται εκατομμύρια και δισεκατομμύρια επενδύσεων για την χρηματοδότηση νέων σκευασμάτων. Προσοχή! Σκευασμάτων, όχι θεραπειών! Μια θεραπεία μπορεί να είναι μια συγκεκριμένη μέθοδος, ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο που πρέπει να εφαρμόσει ο ασθενής, το οποίο πιθανότατα δεν μπορεί να πατενταριστεί (όπως π.χ η εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς). Αν όμως δεν μπορεί να πατενταριστεί δεν μπορεί να αποδώσει κέρδη σε εταιρίες, οπότε κανένα ενδιαφέρον.
Η φανταστική πρόοδος που έφερε η ανακάλυψη της πενικιλίνης από τον Φλέμινγκ και η εφαρμογή των αντιβιοτικών δεν μπορούσε να διαρκέσει για πάντα. Από ένα σημείο και πέρα διαπιστώθηκε ότι κάποιες ασθένειες δεν θεραπεύονται πλήρως, απλά και μόνο με χάπια. Αυτό στην καλύτερη περίπτωση οδηγεί σε μια απλή συντήρηση του ασθενή. Όχι σε θεραπεία.
Ο πρόεδρος Νίξον κήρυξε τον περίφημο “war on cancer”. Έχουν περάσει από τότε περίπου 40 χρόνια και ακόμη μένει ένας κενός πόλεμος, ένας πόλεμος με νικητή την ασθένεια και χαμένη την ανθρωπότητα, ένας πόλεμος στον οποίο έχουν δαπανηθεί δισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς αποτέλεσμα. Χωρίς αποτέλεσμα; Μια στιγμή! Από αυτές τις δαπάνες, πολλές από τις οποίες μάλιστα είναι και κρατικές, από τα κρατικά συστήματα υγείας, έχουν θησαυρίσει κάποιες φαρμακευτικές εταιρίες και οι επενδυτές τους. Άρα υπάρχει αποτέλεσμα και μάλιστα πολύ καλό για κάποιους! Να λοιπόν άλλη μια καλή επένδυση.
Οι διεθνείς κερδοσκόποι, όπως για παράδειγμα ο Μπιλ Γκέιτς, έχουν πολλαπλό όφελος από την επένδυση στη φαρμακοβιομηχανία. Αφενός, έχουν σίγουρα και άφθονα κέρδη, αφού έχουν σαν πελάτες όλους τους ασθενείς, και σίγουρα λεφτά με κρατική εγγύηση από τα κρατικά συστήματα υγείας. Αφετέρου, βελτιώνουν και την εικόνα τους προς την κοινωνία, αφού φαίνεται ότι στηρίζουν έτσι ένα θεάρεστο έργο. Φυσικά, τα κράτη είναι αρωγοί σε αυτή την “προσπάθεια”, κι έτσι προκύπτει το ΚΡΑΤΟΣ-ΣΑΝΑΤΟΡΙΟ, ένα κράτος με πολλούς ασθενείς, ανθρώπους που απλώς συντηρούνται, δεν θεραπεύονται, ανθρώπους ευάλωτους.
Οι τρεις αυτοί πυλώνες: ΣΤΡΑΤΟΣ, παρακολούθηση, φάρμακα με τη στήριξη του κράτους είναι το νέο μοντέλο. Πώς στηρίζεται αυτό; με κρατικά δάνεια τα οποία πληρώνει ο φορολογούμενος. That's all folks. Αυτά είναι και τα “φονικά όπλα” που σκότωσαν το αμερικανικό όνειρο. Η στροφή των επενδύσεων και των επενδυτών (δηλαδή των κερδοσκόπων) όχι προς την οικοδομή, τα αυτοκίνητα και λοιπά καταναλωτικά αγαθά, αλλά προς έναν κύκλο αέναου κρατικού χρέους και προς επενδύσεις που να συντηρούνται όχι από τον απλό καταναλωτή, αλλά από το ίδιο το κράτος, ώστε τα κέρδη να είναι εγγυημένα.

Κίνητρο, δολοφόνος και αιτία θανάτου
Το κίνητρο φυσικά είναι το κέρδος, δηλαδή το ακόμη περισσότερο κέρδος, αφού κέρδος έβγαινε και επί εποχής american dream. Ο δολοφόνος ή μάλλον οι δολοφόνοι είναι οι απανταχού κερδοσκόποι, οι “μεγάλοι”, οι μεγαλομέτοχοι, με μια λέξη: ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Ένα κεφάλαιο που έχει στραφεί στον τραπεζικό κλάδο, ώστε να δανείζει ολόκληρα κράτη, ενώ την ίδια στιγμή δεν δίνει φράγκο σε επιχειρήσεις και απλούς πολίτες, αλλά και ένα κεφάλαιο που έχει απομακρυνθεί από παραδοσιακούς κλάδους βιομηχανίας και έχει στραφεί εκεί που έχει κέρδη με ουρά: όπλα, φάρμακα και ηλεκτρονικό φακέλωμα.
Οι ένοχοι δεν είναι κάποιοι ανώνυμοι άνθρωποι. Αντιθέτως έχουν όνομα και υπόληψη στην κοινωνία. Είναι ολόκληρες οικογένειες όπως οι Ρότσιλντ και οι Ροκφέλλερ, οι Βάλενμπεργκ, οι Ζήμενς, οι Μπετενκούρ, οι Ρος, οι Πεζώ, οι Ανιέλλι, η βασιλική οικογένεια των Σαούντ, αλλά και μεμονωμένα πρόσωπα όπως ο Σόρος και ο Γκέιτς, ο Ζούκερμπεργκ του Facebook, ο Πέιτζ και ο Μπριν της Google και πολλοί ακόμη.
Όσο για την αιτία θανάτου του αμερικανικού ονείρου είναι ότι δεν απέδωσε όσο θα ήθελαν οι κερδοσκόποι. Από ένα σημείο και πέρα φάνηκε καθαρά ότι δεν συμφέρει! Για πιο λόγο να έχει κάποιος ένα σπίτι, ένα αυτοκίνητο και να είναι καλά; Ας έχει έναν υπολογιστή (που να είναι πλήρως ελεγχόμενος και φακελωμένος), να παίρνει φάρμακα και να είναι ευάλωτος, να έχει χρέη προς τράπεζες και προς το κράτος. Στα φάρμακα, βάλε και τα ναρκωτικά, άλλωστε drugs είναι και τα μεν και τα δε. Πιο αποδοτικό δεν είναι αυτό;

Υπάρχει εναλλακτική;
Να το μεγάλο ερώτημα! Ο μπαρμπα-Καρλ θα απαντούσε: ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ! Απέναντι σε ποιους όμως; Πολλοί στοχαστές έχουν γράψει τόμους βιβλίων ψάχνοντας για μια εναλλακτική ολοκληρωμένη πρόταση, η οποία μάλλον όμως δεν υπάρχει, αφού ολοκληρωμένος δεν είναι ούτε και ο καπιταλισμός.
Ο καπιταλισμός απέδειξε στο διάβα των τελευταίων τριών αιώνων ζωής του ότι δεν είναι κάτι σταθερό και καθορισμένο, αλλά κάτι που αλλάζει συνεχώς. Το ίδιο θα έπρεπε να κάνουν και όσοι είναι αντιμέτωποι με αυτόν. Δεν μπορείς να πολεμήσεις κάτι σήμερα με τα όπλα του 1800 ή του 1900. Προφανώς δεν μπορεί να δοθεί στέρεα απάντηση στο ερώτημα και σίγουρα όχι μέσα σε λίγες μόλις σελίδες.
Προσωπική άποψη είναι ότι χρειάζεται μια προσπάθεια αυτονομίας των πολιτών απέναντι στην αγορά και απέναντι στο κράτος. Η αυτονομία σημαίνει ότι βγαίνουμε έξω από το σύστημα, off the grid. Όχι για να το πολεμήσουμε κατά μέτωπο, αλλά για να επιβιώσουμε καλύτερα. Για να έχουμε μια ελπίδα, μια ελπίδα που υπήρχε ως ψευδαίσθηση στο american dream. Μια ελπίδα που φαίνεται να αναπτύσσεται στην κοινωνία των Τσιάπας, αλλά και αλλού. Είναι το παλιό, αυτόνομο, ελληνικό κεφαλοχώρι. Είναι η παλιά φιλοσοφική αντίληψη του γερό-Επίκουρου: “λάθε βιώσας” που ο ίδιος εφάρμοσε στον κήπο του στον Κεραμικό. Είναι οι πρώτοι, μικροί, χριστιανικοί κύκλοι, κοινοκτημοσύνης. Είναι αυτό που συνδέει διανοητές όπως τον Καραβίδα και τον Καστοριάδη. Είναι οι κοινότητες που οραματίσθηκαν και εφάρμοσαν οι μεγάλοι Ρώσοι διανοητές Τολστόι και Κροπότκιν. Μικρές, αυτόνομες, παραγωγικές κοινότητες.

Πρόκειται για την καταφατική συνειδητοποίηση ότι το άτομο και μια μικρή έστω κοινότητα μπορεί με προσωπική εργασία να παράγει και να αναπαράγεται, χωρίς άνωθεν εντολές. Αυτό βεβαίως απαιτεί σκληρή δουλειά. Η κατοικία, η διατροφή, η ενέργεια πρέπει να παράγονται από την κοινότητα με προσωπική εργασία. Επίσης πρέπει να παρέχεται περίθαλψη και παιδεία. Πόσο εύκολο είναι αυτό; Δεν είναι εύκολο! Αξίζει όμως τον κόπο, για μια κοινωνία με ελπίδα και προοπτική. 

Εμπέδηση

Πέμπτη, 18 Φεβρουαρίου 2016

Galileo


Ταινία του 1975 που προβάλλεται για 1η φορά στην Ελλάδα στον κινηματογράφο Αλκυονίς, στην Ιουλιανού (πλατεία Βικτωρίας), η οποία βασίζεται στο ομώνυμο θεατρικό έργο του μεγάλου Μπρεχτ.
Η ιστορία
Παρακολουθούμε το Γαλιλαίο από μεσήλικα 40άρη, που ζει πολύ φτωχικά σε ένα μικρό διαμερισματάκι στην Πάδουα, μαζί με την κόρη του Βιργινία. Εκεί κατασκευάζει το περίφημο τηλεσκόπιο, και προσπαθεί να βγάλει κάποια χρήματα από αυτή την εφεύρεση πείθοντας άρχοντες και στρατιωτικούς για την προφανή χρησιμότητα του νέου οργάνου.
Βεβαίως ο Γαλιλαίος δεν ενδιαφέρεται να βλέπει τα εχθρικά καράβια νωρίτερα ή για να παρατηρεί τι κάνει ο γείτονάς του. Στρέφει το όργανο στον ουρανό και ανακαλύπτει τις φάσεις της Αφροδίτης, τους δορυφόρους του Δία, ενώ βλέπει ξεκάθαρα, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας τα όρη και τις κοιλάδες της Σελήνης!
Η θεωρία του Κοπέρνικου, ότι η γη είναι ένας ακόμη πλανήτης και ότι στην πραγματικότητα γυρίζει γύρω από τον ήλιο (και όχι ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη γη), μπορεί πλέον να αποδειχτεί! Ο Γαλιλαίος είναι ο πραγματικός πατέρας της σύγχρονης Φυσικής και της σύγχρονης επιστήμης, όπου πέρα από τη θεωρία, το ΠΕΙΡΑΜΑ, έρχεται να δώσει ΑΠΟΔΕΙΞΗ. Ο Γαλιλαίος πιστεύει στη θεωρία του Κοπέρνικου, αλλά την αποδεικνύει μέσα από παρατηρήσεις που κάνει από το τηλεσκόπιο. Η γη κινείται!!!
Προφανώς, αυτό συναντά σφοδρή αντίθεση από τον πανίσχυρο κλήρο της εποχής. Η ιερά εξέταση καλά κρατεί. Ο Τζορντάνο Μπρούνο ρίχτηκε στην πυρά! Ο Γαλιλαίος δεν επιχείρησε να αντιπαρατεθεί με την καθολική εκκλησία. Η εκκλησία όμως, ο μέγας ιεροεξεταστής και ο πάπας δεν μπορούν να δεχτούν τις διδασκαλίες του Γαλιλαίου. Νιώθουν ότι αν αυτά ισχύουν, αν η γη είναι ένας ακόμη πλανήτης, και αν ο ήλιος είναι ένα ακόμη αστέρι και μάλιστα όχι και πολύ μεγάλο, τότε κλονίζεται η πρωτοκαθεδρία τους πάνω στο σύμπαν!
Ο Γαλιλαίος όμως πέρα από αυτά είναι και άνθρωπος που θέλει να επιβιώσει, είναι και πατέρας που θέλει να παντρέψει την κόρη του και να τη δει ευτυχισμένη. Ο αρραβωνιαστικός της είναι μαθητής του, αλλά δεν φαίνεται να καταλαβαίνει τίποτα από το μεγάλο δάσκαλο. Είναι όμως πλουσιόπαιδο, από “καλή οικογένεια” αρχόντων με αμπελώνες στην Καμπανία. Ο αρραβώνας κρατά 8 χρόνια (!) διότι ο Γαλιλαίος αρνείται να αποκηρύξει τις διδασκαλίες του και η οικογένεια του γαμπρού φοβάται μη στιγματιστούν ως αιρετικοί.
Στο μεταξύ ο σπουδαίος δάσκαλος αποκτά έναν κύκλο από αφοσιωμένους μαθητές, οι οποίοι τον λατρεύουν, ενώ ο Γαλιλαίος έχει γίνει διάσημος πια στον απλό κόσμο. Ακόμη και σε μικρά χωριά της Ιταλίας συζητούνται ανοιχτά οι θεωρίες του και ο κόσμος νιώθει κανένας καρδινάλιος και κανένας πάπας δεν μπορεί να του κουνά απειλητικά το δάχτυλο, καθώς όλοι αυτοί που παριστάνουν τους σπουδαίους, είναι ασήμαντοι μέσα στην απεραντοσύνη του σύμπαντος, ενός νέου σύμπαντος που διδάσκει και αποδεικνύει ο Γαλιλαίος.
Κάποια στιγμή όμως η ιερά εξέταση τον καλεί να λογοδοτήσει. Εκεί παρακολουθούμε από τη μια την κόρη του να προσεύχεται να αποκηρύξει ο πατέρας της τις διδασκαλίες του, να γλιτώσει την πυρά, και από την άλλη τους μαθητές του να θέλουν το δάσκαλό τους να μείνει ακλόνητος σα βράχος κι ας καεί! Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: ο Γαλιλαίος αποκήρυξε τις διδασκαλίες του, ενώ καταδικάστηκε πλέον σε κατ' οίκο περιορισμό.
Στα τελευταία του, είναι πλέον σχεδόν τυφλός και μένει με την κόρη του. Στο σπίτι τους μένει και ένας ιεροεξεταστής για να τον παρακολουθεί σε μόνιμη βάση, σα δεσμοφύλακας.
Η ταινία βασίζεται στο έργο του Μπρεχτ και στον μπρεχτικό Γαλιλαίο. Δεν είναι μια βιογραφία του μεγάλου επιστήμονα, αλλά η ματιά του Μπρεχτ, πάνω στον ήρωα αυτό της επιστήμης. Ο Γαλιλαίος δεν ήταν ένας αλύγιστος επαναστάτης, ένας ακόμη νεκρός ήρωας. Ήταν όμως ήρωας, παρόλο που “υπέγραψε δήλωση μετανοίας”. Ήταν ο μεγάλος, ο σπουδαίος, ο πρωτοπόρος. Ήταν αυτός που (σωστά επισημαίνει ο Μπρεχτ) έβλεπε την επιστήμη επ' ωφελεία της ανθρωπότητας και επ' αγαθό της κοινωνίας. Ήταν ερευνητής, πειραματιστής, αλλά και πολύ πρακτικός άνθρωπος. Πολυμήχανος, αλλά και συνάμα απλός, που ευχαριστιόταν με ένα καλό γεύμα και ένα ποτήρι καλό κόκκινο κρασί.
Τι θα γινόταν αλήθεια αν ο Γαλιλαίος δεν λύγιζε; τι θα γινόταν αν καιγόταν στην πυρά; Θα ξεσηκώνονταν λόγιοι και απλός κόσμος σε όλη την Ευρώπη ή μήπως θα λούφαζαν όλοι υπό το φόβο της ιεράς εξέτασης; Μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Το βέβαιο όμως είναι ότι σώζοντας τη ζωή του, η νέα επιστήμη του, επιβίωσε και διαδόθηκε στην Ευρώπη. Τη χρονιά που πέθανε ο Γαλιλαίος, γεννήθηκε ο Νεύτωνας και εκεί πλέον άλλαξαν όλα, για πάντα.
Άρα η “νίκη” της ιεράς εξέτασης ήταν πρόσκαιρη. Η ιστορία του Γαλιλαίου δείχνει ότι δεν χρειάζονται πάντα νεκροί ήρωες και μάρτυρες.


2. Η ταινία και ο Μπρεχτ
Η ταινία ήταν από τον ανεξάρτητο αμερικανικό κινηματογράφο. Ο ίδιος ο Μπρεχτ είχε εμπλακεί και κατά κάποιον τρόπο είχε βοηθήσει στο ανέβασμα αυτής της ταινίας. Καταρχήν είχε ανέβει ως θεατρικό στο Broadway το 1947. Οι συντελεστές της ταινίας ήταν ένας κι ένας.
Την μετάφραση από τα γερμανικά έκανε ο ίδιος ο Μπρεχτ μαζί με τον κορυφαίο Άγγλο ηθοποιό, βραβευμένο με όσκαρ, Τσαρλς Λόντον (η κρυφή ζωή του Ερρίκου του 8ου, ταβέρνα Τζαμάϊκα, η Παναγία των Παρισίων). Το σενάριο έγραψε ο σκηνοθέτης, μαζί με την Μπάρμπαρα Μπρέϋ, σύντροφο του άλλου μεγάλου συγγραφέα, Σάμουελ Μπέκετ, η οποία είχε μελετήσει το έργο του Μπρεχτ. Ο σκηνοθέτης Τζόσεφ Λόσεϋ ήταν προσωπικός φίλος του Μπρεχτ. Είχε ανεβάσει το έργο στο θέατρο, κάτω από την επίβλεψη του ίδιου του Μπρεχτ, ο οποίος, δεν ήταν και ο πιο εύκολος άνθρωπος και φυσικά είχε άποψη για το πώς έπρεπε να ανέβει το έργο του. Ο Λόσεϋ ήταν από τους πρώτους που είχαν αναγνωρίσει στην Αμερική τη μεγαλοφυΐα του Μπρεχτ. Βεβαίως στιγματίστηκε σύντομα ως κομμουνιστής και μπήκε στη μαύρη λίστα, την εποχή του μακαρθισμού. Η καριέρα του στο Χόλυγουντ τελείωσε πολύ γρήγορα και αναγκάστηκε να φύγει για Βρετανία.
Η παραγωγή ήταν του Ely Landau, που έστησε την εταιρία παραγωγής American Film Theater, η οποία μέσα σε 2 χρόνια μετέφερε στη μεγάλη οθόνη αριστουργήματα της θεατρικής σκηνής, έργα των Μπρεχτ, Τσέχωφ, Ιονέσκο, Εντ. Άλμπυ, Ονήλ, Πίντερ κ.α.
Την πρωτότυπη μουσική έγραψε ο Χανς Άισλερ, προσωπικός φίλος του Μπρεχτ και συνεργάτης του για περίπου 30 χρόνια, ενώ ήταν ο άνθρωπος που συνέθεσε τον εθνικό ύμνο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Το ύφος είναι αναγεννησιακό, σε στυλ mandrigal με ένα πολύ καλά κουρδισμένο τρίφωνο, από παιδιά, τα οποία παίζουν και το ρόλο του αρχαίου χορού ή του αφηγητή.
Η American Film Theater productions δεν έκανε τυχαία επιλογή ηθοποιών, κάνοντας συνεργασία με πολύ μεγάλα ονόματα. Στη συγκεκριμένη ταινία το ρόλο του Γαλιλαίου ενσαρκώνει ο Τοπόλ, γνωστός από τον βιολιστή στη στέγη, και είναι πραγματικά συγκλονιστικός. Στο ρόλο του μέγα ιεροεξεταστή είναι ο Έντουαρντ Φοξ, ενώ ο παλαιός πάπας είναι ο σπουδαίος Τζων Γκίλγκουντ. Λιγότερο γνωστοί αλλά με πολύ καλές ερμηνείες, η Ιρλανδή Μαίρη Λάρκιν στο ρόλο της κόρης του Γαλιλαίου Βιργινίας, και ο Τομ Κόντι στο ρόλο του Αντρέα, αγαπημένου μαθητή του Γαλιλαίου.
3. Το θέατρο της αποστασιοποίησης και η ταινία
Γενικά η ταινία γυρίστηκε από έναν άνθρωπο που συνεργάστηκε με τον ίδιο τον Μπρεχτ και ήταν “ειδικός” στον Μπρεχτ. Από την άλλη, όπως και να 'χει είναι μια αμερικάνικη ματιά στον Μπρεχτ. Ο Βερολινέζος συγγραφέας επινόησε το θέατρο της αποστασιοποίησης. Σύμφωνα με αυτή τη σχολή, οι ήρωες του έργου λένε αυτά που έχουν να πουν, χωρίς συναισθηματική φόρτιση, με ερμηνείες πολύ απλές, καθημερινές, χωρίς καθόλου στόμφο, χωρίς να "μπαίνουν μέσα στο ρόλο". Αυτή είναι η έννοια της αποστασιοποίησης του Μπρεχτ.
Ο Μπρεχτ είναι επίσης πολύ διδακτικός και παιδαγωγικός. Η διδαχή όμως και η παιδεία δεν τονίζεται, απλά λέγεται. Οι ηθοποιοί δεν πρέπει να “μπαίνουν” μέσα στο ρόλο, αλλά να στέκονται έξω. Η εποχή και η κοινωνία είναι ο αόρατος πρωταγωνιστής των έργων του Μπρεχτ, που καθορίζουν τους ανθρώπους. Ωστόσο ο ήρωας του έργου (εν προκειμένω ο Γαλιλαίος) δεν είναι απλά κάποιο έρμαιο της μοίρας του και της εποχής. Προσπαθεί και συμμετέχει ο ίδιος στην αλλαγή που συντελείται.
Ενώ το κείμενο του Μπρεχτ είναι απλό και κατανοητό, δεν είναι καθόλου εύκολο να ανέβει θεατρικά, πόσο μάλλον κινηματογραφικά. Η αποστασιοποίηση και το σχεδόν στεγνό παίξιμο που απαιτείται, ακροβατεί σε μια πολύ λεπτή ισορροπία, η οποία σπάνια πετυχαίνεται. Στη Γερμανία, στο Berliner Ensembe, αυτό είναι κάτι που γνωρίζουν καλά, από την εποχή που ο Μπρεχτ επέστρεψε στο Βερολίνο, μετά τον πόλεμο.
Οι Αμερικάνοι είναι μάλλον πολύ εξωστρεφείς για να μπορούν να αποστασιοποιηθούν και να κρατήσουν αυτό τον χαρακτήρα. Σε ότι αφορά λοιπόν αυτό το στοιχείο, η ταινία μάλλον έχει μια διαφορετική απόδοση. Παρόλο που ανέβηκε από συνεργάτη του Μπρεχτ, παρόλο που προηγήθηκε το θεατρικό ανέβασμα υπό την επίβλεψη του ίδιου του δάσκαλου, είναι μια ματιά "αμερικανική" και όχι “γερμανική”. Ο Τοπόλ, αλλά και οι υπόλοιποι ηθοποιοί, ειδικά όσο προχωρά η ταινία και όσο ο Γαλιλαίος ωριμάζει, κάθε άλλο παρά αποστασιοποιούνται. Ολοένα και μπαίνουν μέσα στον ρόλο, παίζουν με τα συναισθήματα και κάνουν το θεατή να συμμετέχει σε αυτό, να πάρει θέση, να μην μείνει αποστασιοποιημένος.

Σε τελική ανάλυση όμως who cares? Αυτά είναι για τους αναλυτές, για τους “μπρεχτολόγους”. Η ταινία είναι πραγματικά πολύ σπουδαία, καλογυρισμένη, με δυνατές ερμηνείες και ανήκει στις καλές στιγμές ενός άλλου, διαφορετικού, ανεξάρτητου αμερικανικού σινεμά. 

Δευτέρα, 18 Ιανουαρίου 2016

Τραγωδία στην Μπουρκίνα Φάσο ή ακολουθώντας το ματωμένο χρυσάφι

Στις 15 Ιανουαρίου 2016, τοπική ώρα 19.45 έγινε επίθεση στο ξενοδοχείο Splendid και το διπλανό καφε-εστιατόριο Capuccino στην πρωτεύουσα της Μπουρκίνα Φάσο, Ουαγκατούγκου. Οι τρομοκράτες έπιασαν ομήρους, ενώ μετά τα μεσάνυχτα ξεκίνησε επιχείρηση από τις δυνάμεις ασφαλείας. Ο τελικός απολογισμός κάνει λόγο για 30 νεκρούς (οι οποίοι μπορεί να είναι περισσότεροι, καθώς πολλοί είναι ήδη βαριά τραυματίες). Οι τέσσερις δράστες (εκ των οποίων οι δύο γυναίκες) είναι νεκροί. Την ευθήνη για την επίθεση ανέλαβε παρακλάδι της Al Qaeda, και συγκεκριμένα η “Αλ Κάιντα του μουσουλμανικού Μαγκρέμπ” (AQMI), που ανήκει στο “εμιράτο της Σαχάρας” και εδρεύει στο Μάλι. Λεπτομέρειες για την τρομοκρατική επίθεση μπορούν να αναζητηθούν προφανώς σε ειδησεογραφικά πρακτορεία. Το ερώτημα είναι ΓΙΑΤΙ ΣΤΗΝ ΜΠΟΥΡΚΙΝΑ ΦΑΣΟ; Τι το ιδιαίτερο συμβαίνει σε αυτή τη χώρα;
Θα θεωρηθεί ως δεδομένο ότι πίσω από κάθε τρομοκρατική επίθεση τζιχάντ δεν κρύβονται ποτέ μόνο κάποιοι φανατικοί Μουσουλμάνοι. Η θεωρία των κακών, φανατικών μουσουλμάνων τζιχαντιστών που δρουν αυτόνομα και από φανατισμό, η τύπου cnn ανάλυση καταρρέει αμέσως, κάθε φορά που έστω και για λίγο σταθεί κάποιος στο πού και στο γιατί.
Ερώτηση κρίσεως: Τι παράγει η Μπουρκίνα Φάσο;
Απάντηση: ΧΡΥΣΟ!!!


προφανώς και άλλα προϊόντα, όπως για παράδειγμα βαμβάκι, όμως αυτό το οποίο έχει προσελκύσει διεθνείς επενδυτές (γεράκια και κοράκια) εδώ και αρκετά χρόνια, είναι ο ΧΡΥΣΟΣ. Η χώρα έχει μεγάλα αποθέματα, τα οποία σε μεγάλο βαθμό είναι ακόμη ανεκμετάλλευτα. Όταν τον παλιό καλό καιρό της αποικιοκρατίας βγήκαν στην επιφάνεια οι τόνοι χρυσού στη Γκάνα και στη Νότια Αφρική, σήμερα έχει έρθει η ώρα για κάποιες άλλες χώρες της μαύρης ηπείρου στο παιχνίδι του χρυσού.
Ας πούμε λοιπόν ότι είσαι κερδοσκόπος, άνθρωπος με χρήμα και πολύ μεγάλη επιρροή και θες να βάλεις στο χέρι τον χρυσό της χώρας. Τι θα κάνεις; έλα μην ντρέπεσαι, επιτραπέζια παιχνίδια δεν έχεις παίξει; Το Godfather δεν το έχεις δει; Θα αγοράσεις και θα εξαγοράσεις. Θα βάλεις ανθρώπους ανδρείκελα στο τιμόνι της χώρας, θα περνάνε καλά αυτοί και η παρέα τους και συ θα τρως με χρυσά κουτάλια. Και θα πεινάνε οι καημένοι οι μαύροι. Αλλά τι να κάνουμε μαύροι είναι...
Τι γίνεται όμως, αν κάποια στιγμή, ακόμη και οι διεφθαρμένοι πρώην συνεργάτες σου, οι πολιτικοί της χώρας κάπου σηκώσουν κεφάλι; Τι γίνεται αν τα χαλάσετε στη μοιρασιά; Απλό! Τους βγάζεις από τη μέση, είτε πολιτικά, είτε αν δεν γίνεται αλλιώς, μπαμ και κάτω! Η πρώτη λύση, η πολιτική, σημαίνει ότι βάζεις κάποιον άλλο στη θέση του προηγούμενου (εκείνου που ήθελε πιο πολλά στη μοιρασιά), ο οποίος συχνά μπορεί και να είναι και τέως συνεργάτης του (κανένα πρόβλημα, χρυσός υπάρχει!). Τότε είναι που έρχεται η “δημοκρατία”, αυτή σε εισαγωγικά, όχι η πραγματική. Υπάρχει πάντα και η λύση της σφαίρας βεβαίως.
Τι γίνεται όμως όταν πράγματι εξεγερθεί ο λαός; τι γίνεται αν υπάρξει πολιτική αστάθεια και μάλιστα μακρόχρονη; Τότε βάζεις και μερικούς τζιχαντιστές (πληρωμένους πράκτορες δηλαδή) να διαλύσουν τα πάντα να έρθει χάος ή προκαλείς έναν εμφύλιο, ώστε να έρθει μετά ο στρατός του ΝΑΤΟ, του ΟΗΕ, των Γάλλων, των Αμερικανών και λοιπών “πολιτισμένων”, να επιβάλει την τάξη, ώστε να έχεις το κεφάλι σου ήσυχο, καθώς με αυτούς τους μαύρους δεν μπορείς να κάνεις συμφωνίες, είναι παρτάκηδες, σήκωσαν κεφάλι και θέλουν όλο τον χρυσό δικό τους!
Αυτά εν συντομία. Το έχασες; δεν κατάλαβες; Ας το πάρουμε πιο αναλυτικά και από την αρχή...

ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ
ΜΠΟΥΡΚΙΝΑ ΦΑΣΟ

πρωτεύουσα: Ουγαγκατούγκου (περίπου 1,5 εκατομμύριο κάτοικοι)
έκταση: περίπου διπλάσια από την Ελλάδα (274.222 τ.χ)
πληθυσμός: 18,5 εκατομμύρια (περίπου διπλάσια από την Ελλάδα)
ΑΕΠ: περίπου 18,5 δις $ (άρα κατά κεφαλή περίπου 1000$, το χρόνο εννοείται! Φτώχεια καταραμένη!)
νόμισμα: φράγκο δυτικής Αφρικής (δηλαδή Ευρώ, αφού έχει κλειδωμένη ισοτιμία με αυτό)
θρησκεία: περίπου 60% μουσουλμάνοι
25% χριστιανοί
15% ανιμιστικές παραδοσιακές θρησκείες
Κύριος ποταμός: Βόλτα, μεγάλος ποταμός με υδροηλεκτρικό δυναμικό
Γλώσσα: επίσημη γαλλική, ανεπίσημη:πάνω από 60 διαλέκτους, καθώς υπάρχουν πολλές φυλές
χώρα χωρίς θάλασσα, με μεγάλες πεδιάδες και τροπικό κλίμα.
Συνορεύει με: Μάλι (Β), Νίγηρα (Α) και στο νότο με Ακτή Ελεφαντοστού, Γκάνα, Τόγκο και Μπενίν (όλες πρώην γαλλικές αποικίες εκτός της Γκάνας)

Πλούτος της χώρας: ΧΡΥΣΟΣ, βαμβάκι. Υπάρχουν μελέτες και για ΟΥΡΑΝΙΟ (πολύ πιθανό, καθώς το γειτονικό Μάλι είναι τίγκα σε αυτό)
Σχόλια:
Είναι μια φτωχή χώρα. 1000$ κατά κεφαλήν ΑΕΠ σημαίνει περίπου 3$ τη μέρα. Ζεις εσύ με αυτά; Μπα! Αλλά είπαμε είναι μαύροι. Έχει όμως και ΧΡΥΣΟ. Αργότερα θα βγει στην επιφάνεια και Ουράνιο, καθώς ήδη το επιβεβαιώνουν μελέτες. Ας σημειωθεί ότι η Γαλλία βασίζει την ενέργειά της σχεδόν αποκλειστικά στο ουράνιο, άρα έχει συμφέρον στην περιοχή (όπως έχει και στο Μάλι στο οποίο έκανε στρατιωτική επέμβαση πριν 2 χρόνια).
Επίσης έχει τον ποταμό Βόλτα (από όπου και το παλιό όνομα της χώρας: Άνω Βόλτα), ο οποίος έχει μεγάλο ανεκμετάλλευτο μέχρι στιγμής υδροηλεκτρικό δυναμικό. Στη Γκάνα για παράδειγμα έχουν φτιάξει φράγμα με εγκατεστημένη ηλεκτρική ισχύ 912MW (περίπου διπλάσιο από το δικό μας στα Κρεμαστά). Η σύνθεση του πληθυσμού δεν είναι αμιγώς μουσουλμανική, αν και το ισλάμ έχει την πλειοψηφία. Καμία σχέση όμως με τις χώρες της Βόρειας Αφρικής.
Τέλος, ας σημειωθεί ότι η χώρα πρακτικά έχει Ευρώ, αφού το φράγκο δυτικής Αφρικής έχει κλειδωμένη ισοτιμία με το Ευρώ (περίπου 656 φράγκα) με εγγύηση του γαλλικού δημοσίου.

Μάθημα ιστορίας
Η χώρα ήταν παλιά γαλλική αποικία, όπως άλλωστε και οι περισσότερες χώρες της δυτικής Αφρικής. Το 1960 έγινε ανεξάρτητη με το όνομα Άνω Βόλτα (Haute Volta) από το όνομα του ποταμού Βόλτα, με πρώτο ηγέτη τον Μωρίς Γιαμεογκό. Αυτός ουσιαστικά επέβαλλε δικτατορία, καταργώντας όλα τα πολιτικά κόμματα (πλην του δικού του). Επίσης προσπάθησε να ενώσει τη χώρα του με την ακτή ελεφαντοστού.
Μόλις 6 χρόνια μετά την ανεξαρτησία ξέσπασαν αναταραχές σε όλη τη χώρα, απεργίες, διαδηλώσεις και τελικά επενέβη ο στρατός, καθερώντας τον Γιαμεογκό από την εξουσία και κλείνοντάς τον φυλακή. Αυτή είναι η διαρκής ιστορία της χώρας, ένας δικτάτορας και ένα αντιπραξικόπημα και πάλι τα ίδια...

Ο στρατηγός Λαμιζανά ανέλαβε τη χώρα μέχρι το 1980! Για 14 χρόνια είχαν χούντα












Μετά έγινε και άλλο πραξικόπημα το 1982 κι ύστερα κι άλλο το 1983, οπότε ήρθε ο “Τσε Γκεβάρα της Αφρικής”, ο Τομά Σανκαρά, ο οποίος με μια ομάδα επαναστατών κυβέρνησε μέχρι τη δολοφονία του το 1987.

Ο Σανκαρά άλλαξε την ονομασία της χώρας σε Μπουρκίνα Φάσο, “χώρα των καθαρών ανθρώπων” θέλοντας να δείξει ότι η χώρα του από άντρο διαφθοράς θα προχωρούσε μπροστά. Αυτός ( τι είχες Γιάννη τι είχα πάντα) έκανε εθνικοποιήσεις εταιριών και γης, πήρε τα ορυχεία χρυσού, έδιωξε το ΔΝΤ και την παγκόσμια τράπεζα που απομυζούσαν τη χώρα, και ξεκίνησε διαδικασίες για πλήρη διαγραφή χρέους. Επίσης ξεκίνησε πρόγραμμα ενάντια στην πείνα, ενάντια στον αναλφαβητισμό (ακόμη παραμένει σε ποσοστά του 70-75%), και τις ασθένειες. Επιπλέον προσπάθησε να εμποδίσει την ερήμωση της χώρας με πρόγραμμα φύτευσης. Απαλλοτρίωσε γαίες από τους ντόπιους τσιφλικάδες και δίνοντάς την σε φτωχούς καλλιεργητές. Προώθησε στη διοίκηση γυναίκες (πρωτάκουστα πράγματα) και ενίσχυσε σημαντικά τη θέση των γυναικών. Πέρα από αυτά όμως, ήταν και ένας παναφρικανιστής, θεωρώντας πώς όλοι οι Αφρικανοί μπορούσαν να ενωθούν σε μια κοινή πολιτική ένωση. Ο άνθρωπος ήταν ένας πραγματικός επαναστάτης και μεταρρυθμιστής, με όραμα και πολύ όρεξη να πάει τη χώρα του μπροστά. Τι λες τώρα!
Φυσικά δολοφονήθηκε! Η λύση του μπαμ και κάτω που λέγαμε...
Αλήθεια έχεις ακούσει ποτέ για αυτόν; Μπα! Πάμε παρακάτω...
15 Οκτωβρίου 1987 λίγους μήνες μετά το Ευρωμπάσκετ του Γκάλη 12 αξιωματούχοι μαζί με τον Σανκαρά δολοφονήθηκαν από πραξικοπηματίες με επικεφαλής τον Μπλαιζ Κομπαορέ, ο οποίος ήταν στενός συνεργάτης του Σανκαρά, με κοινή στρατιωτική εκπαίδευση στο Μαρόκο και πρώην υπουργός (προεδρίας και δικαιοσύνης) στην κυβέρνηση. Οι φήμες οργιάζουν ότι το πραξικόπημα ενορχηστρώθηκε στα Ιλίσια πεδία από τη Γαλλία (επί “σοσιαλιστή” Μιτεράν δηλαδή). Να χάσουν έτσι εύκολα την κότα με τα χρυσά αυγά;


Ο Κομπαορέ, πρώην αντάρτης, αφού καθάρισε γρήγορα τις λαϊκές αντιδράσεις και κάποιους πιστούς στον Σανκαρά, κυβέρνησε παρακαλώ μέχρι το 2014! Πολύ “δημοκρατικά” φυσικά, και με τις ευλογίες των Γάλλων. Αθρόες συλλήψεις και καταδίκες αντιφρονούντων, απαγορεύσεις ελευθεριών χαρακτήρισαν το καθεστώς του Κομπαορέ. Ακούσατε ποτέ κάτι για αυτό;
Ο τύπου Τσαουσέσκου δικτάτορας έχτισε και ένα παλάτι το 2005 ως προεδρική κατοικία και με εκλογές παρωδία συνέχισε μέχρι το 2014. Το 2011 ξέσπασαν αναταραχές και αντιδράσεις από απλήρωτους στρατιωτικούς. Τίποτα δεν άλλαξε. Το 2014 (30 Οκτωβρίου) τελικά έγινε κάτι σαν την “αραβική άνοιξη”. Έβαλαν φωτιά στο κοινοβούλιο και έκαναν πλιάτσικο σε βουλευτικά γραφεία!Χαμός! Ο Κομπαορέ παραιτήθηκε και η χώρα μπήκε σε μια περίοδο μακράς πολιτικής αστάθειας η οποία λίγο πολύ κρατά μέχρι σήμερα.
Στην οκτωβριανή εξέγερση του 2014 περίπου 30 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ ο πρώην υπουργός άμυνας, στρατηγός Λουγκουέ, ενώθηκε με το πλήθος των εξεγερμένων! Μετά την παραίτηση του Κομπαορέ ανέλαβε μεταβατικός πρόεδρος ο Μισέλ Καφαντό. Δεσμεύτηκε ότι θα οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές, όμως ανετράπη τον Σεπτέμβριο του 2015 από νέο πραξικόπημα. Τελικά, παρά το πραξικόπημα, έγιναν εκλογές το Νοέμβριο του 2015 και εκλέχτηκε ο Ρος Κριστιάν Καμπορέ. Αυτός είναι τραπεζίτης. Και ο πατέρας του ήταν ο κεντρικός τραπεζίτης της χώρας επί Γιαμεογκό. Ο Καμπορέ έγινε σε ηλικία 27 ετών, διοικητής της κεντρικής τράπεζας της χώρας. Ήταν επί χρόνια συνεργάτης του δικτάτορα Κομπαορέ και για μια περίοδο 2 ετών (94-96) ήταν πρωθυπουργός της χώρας με πρόεδρο τον Κομπαορέ. Μετά πέρασε στην αντιπολίτευση (τον Γενάρη του 2014). Έχει σπουδάσει στη Ντιζόν. Στις εκλογές πήρε από τον 1ο γύρο ποσοστό 53,5%. Ορκίστηκε πρόεδρος και σχημάτισε κυβέρνηση στις 7 Ιανουαρίου 2016. Λίγες μέρες αφού σχημάτισε κυβέρνηση εκδηλώθηκε η τρομοκρατική επίθεση. Γιατί;

Ο τωρινός πρόεδρος Καμπορέ
Ο Καμπορέ είναι ο πρώτος πρόεδρος της χώρας που δεν έχει καμία σχέση με καπετανάτα και στρατό. Υπήρξε όμως τραπεζίτης! Από ότι φαίνεται είναι άνθρωπος που προσαρμόζεται και συνεργάζεται εύκολα. Υπήρξε στενός συνεργάτης του πρώην δικτάτορα Κομπαορέ και υπηρέτησε σε όλα τα πόστα: κεντρικός τραπεζίτης, υπουργός, πρόεδρος βουλής και πρωθυπουργός.
Φαίνεται όμως ότι ο άνθρωπος ήταν για μεγάλα κόλπα. Από την άλλη, ο δικτάτορας Κομπαορέ, αγαπημένο παιδί των Γάλλων (καθώς είχε ανατρέψει τον επαναστάτη μεταρυθμιστή Σανκαρά) είχε πια παλιώσει. Ο λαός κάποια στιγμή εξεγέρθηκε και βάλανε φωτιά στη βουλή! Και μετά τι έγινε; μετά επικράτησε χάος (όπως στην Αίγυπτο) και τελικά ανέλαβε ποιος; ο πρώην τραπεζίτης, ο πρώην κολλητός του δικτάτορα. Εκφυλισμός για μια ακόμη λαϊκή εξέγερση.

Προφανώς, οι μεγάλοι και οι Γάλλοι φοβούμενοι τα χειρότερα μετά την λαϊκή εξέγερση του 2014, πρόκριναν τον μετριοπαθή Καμπορέ. Ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για να ηρεμήσει το χάος, μέσω εκλογών. Η ατζέντα όμως τώρα μόλις αρχίζει. Με το πού ανέλαβε ξέσπασε αντίδραση από “ακραίους τζιχαντιστές”. Τώρα αν σε λίγες μέρες ο Καμπορέ ζητήσει τη συνδρομή ξένων στρατιωτικών, Γάλλων ή Αμερικανών, εμένα δεν θα μου κάνει καμία εντύπωση. Το έργο έχει επαναληφθεί.

Επίλογος
Η τρομοκρατική επίθεση στη χώρα είναι πιθανότατα προάγγελος μιας εντονότερης στρατιωτικής επέμβασης τύπου Μάλι, ενισχύοντας τη νεο-αποικιακή πολιτική του Παρισιού. Μετά τη λαϊκή εξέγερση του 2014, η χώρα δεν πρόκειται να αφεθεί ήσυχη, δεν πρόκειται να αφεθεί ξανά στα χέρια κάποιου ηγέτη τύπου Σανκαρά. Ο χρυσός είναι άφθονος. Δυστυχώς για τους Αφρικανούς.